Kuus, kuus, kuus!

Het verschil tussen een koe en een varken is duidelijk. Zowel uiterlijk als taalkundig gezien. Maar in het Brabantse land hebben ze van oudsher één naam voor beide dieren: kuus.

Tekst: Sander Tonino

kuuskalfKuus is in het Brabants dialect een bekend begrip. Ze zullen je in het noordelijk deel van de Meierij vertellen dat het een kalf betekent. De lokroep voor kalfjes is daar van oudsher: 'kuus, kuus, kuus' en het plaatsje Veghel heet in carnavalstijd zelfs Kuussegat. Maar in de Peel en in de Kempen betekent kuus juist weer een varken.

De Kuusenpoal
De Liempdse carnavalsvereniging De Kromploegers wilde er in 2000 het fijne van weten en ging op onderzoek uit. Het bleek dat men richting Sint-Oedenrode en Schijndel vooral de betekenis koe en kalf tegenkwam en in de buurt van Oirschot en Best juist weer varken. Om grofweg een grens aan te geven, lieten ze bij herberg De Schutskuil in Lennisheuvel (vlak onder Boxtel), de 'Kuusenpaol' plaatsen. Deze grenspaal is een houten sculptuur met aan de noordzijde het gezicht van een kalf en aan de zuidzijde een varken. Als je naar Oirschot gaat, verwelkomt een varkenskop je. Als je na het passeren omkijkt, zie je de kop van een koe. Die herinnert je eraan dat je het koeiengebied verlaten hebt.

kuusvarkenOndanks de Kuusenpaol is er volgens Jos Swanenberg, hoogleraar 'Diversiteit in taal en cultuur in Brabant' aan de Universiteit van Tilburg, geen hele duidelijke scheidingslijn. Zo kan in Boxtel en Schijndel het woord beide betekenissen krijgen. "Het is zelden precies zo als grenzen op de kaart. Er is altijd sprake van een overgangsgebied waarin variatie mogelijk is." Je kunt het natuurlijk altijd zelf nog testen en gewoon 'kuus' roepen. Je ziet dan vanzelf wel wat er op je afkomt.

kuusenkaartgroot

 
terug naar boven